5 największych zagrożeń przy pracy z betonem i jak ich unikać

Prace związane z betonowaniem należą do najbardziej wymagających etapów realizacji konstrukcji żelbetowych. Szalunki ścienne, systemy do szalowania ścian oraz szalunki tracone stanowią kluczowy element procesu, ale jednocześnie generują realne zagrożenia dla zdrowia pracowników, jakości wykonania oraz bezpieczeństwa całej budowy. Beton jako materiał roboczy jest ciężki, agresywny chemicznie i działa pod znacznym ciśnieniem, a błędy na etapie szalowania niemal zawsze skutkują poważnymi konsekwencjami. Poniżej omówiono pięć najczęściej występujących zagrożeń podczas pracy z betonem w kontekście szalunków ściennych oraz sprawdzone sposoby ich ograniczania.

1. Parcie świeżego betonu na szalunki ścienne

Jednym z największych zagrożeń jest niekontrolowane parcie mieszanki betonowej na deskowanie ścienne. Świeży beton zachowuje się jak ciecz, a jego nacisk boczny może w krótkim czasie doprowadzić do rozszczelnienia lub nawet rozerwania szalunku. Ryzyko wzrasta szczególnie przy wysokich ścianach, szybkim tempie betonowania oraz niewłaściwie dobranych ściągach i rozpórkach.

Skutki awarii są poważne:

• deformacja konstrukcji ściany,
• utrata nośności szalunku,
• zagrożenie życia pracowników znajdujących się w strefie betonowania.

Aby uniknąć tego zagrożenia, należy precyzyjnie dobrać system szalunków ściennych do wysokości i grubości ściany, stosować kompletne zestawy ściągów oraz kontrolować tempo układania betonu. W praktyce bezpieczne betonowanie opiera się na zasadzie warstwowego wypełniania formy i bieżącej kontroli jej zachowania.

2. Niewłaściwy montaż i stabilizacja szalunków

Błędy montażowe to druga, bardzo częsta przyczyna wypadków. Źle wypoziomowane lub niedostatecznie zakotwione szalunki ścienne mogą ulec przesunięciu już na etapie wylewania pierwszych partii betonu. Problem ten dotyczy zarówno tradycyjnych deskowań, jak i nowoczesnych systemów modułowych.

Do najczęstszych błędów należą:

• brak wystarczającej liczby podpór ukośnych,
• montaż na niestabilnym podłożu,
• pominięcie elementów zabezpieczających połączenia paneli.

Każdy system do szalowania ścian powinien być montowany zgodnie z dokumentacją producenta. Kontrola geometrii, pionu i sztywności konstrukcji przed betonowaniem jest niezbędnym etapem, który znacząco zmniejsza ryzyko awarii.

3. Kontakt skóry z betonem i chemiczne oddziaływanie mieszanki

Choć beton postrzegany jest głównie jako zagrożenie mechaniczne, jego oddziaływanie chemiczne bywa bagatelizowane. Świeża mieszanka betonowa ma silnie zasadowy odczyn i długotrwały kontakt ze skórą może prowadzić do poparzeń chemicznych.

Przy pracach z szalunkami traconymi ryzyko wzrasta, ponieważ elementy te często wymagają ręcznego korygowania położenia w trakcie betonowania. Brak odpowiednich środków ochrony osobistej skutkuje mikrourazami, które ujawniają się dopiero po kilku godzinach.

Skuteczne ograniczenie tego zagrożenia obejmuje:

• stosowanie rękawic odpornych na alkalia,
• ubrania robocze z długimi rękawami,
• szybkie usuwanie betonu ze skóry i narzędzi.

4. Przeciążenia fizyczne i urazy podczas pracy z elementami szalunkowymi

Systemy szalunków ściennych składają się z paneli, rygli i akcesoriów o znacznej masie. Ręczne przenoszenie i montaż ciężkich elementów prowadzi do przeciążeń układu mięśniowo-szkieletowego, a w skrajnych przypadkach do urazów kręgosłupa lub kończyn.

Problem ten dotyczy szczególnie budów, na których:

• brakuje urządzeń dźwigowych,
• stosowane są stare, niesystemowe szalunki,
• prace prowadzone są w pośpiechu.

Rozwiązaniem jest korzystanie z systemowych szalunków ściennych o zoptymalizowanej wadze, stosowanie żurawi lub podnośników oraz właściwa organizacja pracy zespołowej. Każdy element powinien być montowany w sposób ergonomiczny, bez improwizacji.

5. Błędy przy stosowaniu szalunków traconych

Szalunki tracone, choć eliminują konieczność demontażu, generują specyficzne zagrożenia. Nieprawidłowe ustawienie lub uszkodzenie elementów traconych może prowadzić do nierównomiernego rozkładu betonu, powstawania pustek oraz osłabienia konstrukcji ściany.

W praktyce zagrożenia wynikają z:

• niedokładnego spasowania elementów,
• braku stabilizacji przed betonowaniem,
• nieuwzględnienia parcia mieszanki.

Prawidłowe zastosowanie szalunków traconych wymaga precyzji i doświadczenia. Kluczowe jest wcześniejsze sprawdzenie nośności systemu oraz jego kompatybilności z planowaną technologią betonowania.

Najczęstsze zagrożenia i metody ich ograniczania

Podsumowanie

Praca z betonem w kontekście szalunków ściennych, systemów do szalowania ścian oraz szalunków traconych wiąże się z realnymi zagrożeniami, które nie wynikają z samego materiału, lecz z błędów organizacyjnych i technologicznych. Najczęstsze problemy to niewłaściwe przenoszenie obciążeń, nieprawidłowy montaż oraz niedostateczna ochrona pracowników. Ich eliminacja wymaga stosowania sprawdzonych systemów, przestrzegania instrukcji montażowych oraz świadomego planowania procesu betonowania. Odpowiednie przygotowanie i kontrola każdego etapu przekładają się bezpośrednio na bezpieczeństwo ludzi i trwałość wykonywanej konstrukcji.