10 zasad bezpieczeństwa przy montażu szalunków

Bezpieczeństwo przy pracach szalunkowych to jeden z najważniejszych elementów prawidłowej realizacji robót żelbetowych. Montaż szalunków ściennych, stropowych oraz szalunków traconych wiąże się z dużymi obciążeniami, pracą na wysokości i ryzykiem urazów, dlatego każdy etap powinien być realizowany według jasno określonych zasad. Zaniedbania w tym obszarze mogą prowadzić nie tylko do wypadków, ale również do deformacji konstrukcji, wycieków mieszanki betonowej czy kosztownych opóźnień. Poniżej przedstawiono dziesięć zasad bezpieczeństwa, które stanowią realne wsparcie dla ekip montażowych i nadzoru technicznego.

1. Ocena stanu technicznego systemu szalunkowego

Każdy montaż należy rozpocząć od dokładnej kontroli elementów szalunkowych. Szalunki ścienne i stropowe muszą być wolne od pęknięć, odkształceń oraz nadmiernego zużycia. Szczególną uwagę należy zwrócić na ramy stalowe, sklejkę szalunkową, zamki oraz rygle.

Niedopuszczalne jest stosowanie elementów prowizorycznie naprawianych lub niezgodnych z dokumentacją producenta. W praktyce to właśnie uszkodzone komponenty są częstą przyczyną rozszczelnień i utraty stateczności podczas betonowania.

2. Stosowanie dokumentacji montażowej i instrukcji producenta

Każdy system szalunkowy posiada określone parametry nośności oraz schematy montażowe. Ignorowanie tych wytycznych znacząco zwiększa ryzyko awarii. Dotyczy to zarówno szalunków ściennych, jak i stropowych oraz szalunków traconych, które często są traktowane z mniejszą ostrożnością.

Instrukcja montażu powinna być dostępna na placu budowy, a brygadzista musi upewnić się, że pracownicy znają podstawowe zasady składania i kotwienia systemu.

3. Stabilne podłoże pod szalunki

Bezpieczny montaż nie jest możliwy bez odpowiednio przygotowanego podłoża. Szalunki ścienne muszą być ustawione na równym, nośnym i wypoziomowanym gruncie lub płycie betonowej. W przypadku szalunków stropowych szczególnie istotne jest prawidłowe rozmieszczenie podpór i głowic.

Brak stabilności podłoża może prowadzić do:

• osiadania konstrukcji,
• przechyłów szalunku,
• nadmiernych naprężeń podczas betonowania.

4. Prawidłowe kotwienie i usztywnienie konstrukcji

Kotwy, ściągi oraz elementy usztywniające odpowiadają za przenoszenie parcia świeżego betonu. Ich ilość i rozmieszczenie nie mogą być przypadkowe. Zbyt mała liczba ściągów to jedno z najczęstszych błędów popełnianych przy szalunkach ściennych.

Dodatkowe rozpory i stężenia powinny być montowane zgodnie z projektem technologicznym, szczególnie przy wysokich ścianach oraz grubych przekrojach.

5. Bezpieczna praca na wysokości przy szalunkach stropowych

Montaż szalunków stropowych wiąże się z pracą powyżej poziomu gruntu. Niezbędne jest stosowanie atestowanych pomostów roboczych, barierek ochronnych i drabin systemowych. Przemieszczanie się po niezabezpieczonych elementach konstrukcji jest poważnym naruszeniem zasad BHP.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na odpowiednie oświetlenie oraz utrzymanie porządku na stanowisku pracy, aby uniknąć potknięć i poślizgnięć.

6. Kontrola obciążeń podczas betonowania

Proces betonowania generuje największe obciążenia dla szalunków. Tempo podawania mieszanki betonowej musi być dostosowane do rodzaju systemu szalunkowego. Zbyt szybkie betonowanie może prowadzić do rozparcia ścian lub uszkodzenia połączeń.

Poniższa tabela pokazuje przykładowe elementy wymagające kontroli przed betonowaniem:

7. Odpowiednie szkolenie pracowników

Nawet najlepszy system nie zapewni bezpieczeństwa bez przeszkolonej kadry. Pracownicy powinni znać zasady montażu, demontażu oraz zagrożenia związane z pracą przy szalunkach ściennych i stropowych. Szkolenia okresowe oraz instruktaż stanowiskowy znacząco redukują liczbę wypadków.

8. Środki ochrony indywidualnej

Kaski, rękawice ochronne, obuwie robocze i szelki bezpieczeństwa to podstawowe wyposażenie każdego pracownika. Ich stosowanie nie może być uzależnione od wygody czy doświadczenia. Przy szalunkach traconych, gdzie elementy pozostają w konstrukcji, często występują ostre krawędzie i ryzyko skaleczeń.

9. Regularne kontrole w trakcie użytkowania szalunków

Szalunki nie przestają być zagrożeniem po zakończeniu montażu. Podczas dojrzewania betonu należy regularnie sprawdzać, czy nie pojawiają się przemieszczenia, nieszczelności lub oznaki przeciążenia. Dotyczy to w szczególności wysokich ścian oraz stropów o dużej rozpiętości.

10. Bezpieczny demontaż szalunków

Demontaż powinien być prowadzony dopiero po osiągnięciu przez beton wymaganej wytrzymałości. Zbyt wczesne usunięcie szalunków stropowych lub ściennych może prowadzić do zarysowań i awarii konstrukcji. Kolejność demontażu powinna być zgodna z instrukcją producenta i projektem technologicznym.

Podsumowanie

Bezpieczeństwo przy montażu szalunków ściennych, stropowych oraz szalunków traconych to efekt połączenia wiedzy technicznej, dyscypliny organizacyjnej i odpowiednich procedur. Przestrzeganie opisanych zasad pozwala nie tylko chronić zdrowie pracowników, ale również zapewnia wysoką jakość wykonywanych konstrukcji żelbetowych. Odpowiednia kontrola, szkolenia oraz stosowanie sprawdzonych systemów szalunkowych znacząco ograniczają ryzyko błędów i przestojów, co w praktyce przekłada się na sprawniejszą i bezpieczniejszą realizację inwestycji.